Σύνδρομο υπερπροπόνησης: πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία

Print

 

του Δημήτρη Τζεφαλή

Μήπως νιώθετε μια πρωτόγνωρη και ασυνήθιστη κόπωση, ατονία, νωθρότητα  ή κεφαλαλγίες την ώρα της άσκησης;

Μήπως είστε πιο επιθετικές*, αδιάφορες, ανυπάκουες, έχετε συμπτώματα κατάθλιψης, ανήσυχο ή διακεκομμένο ύπνο και διαταραχή στη συγκέντρωση ή τη μνήμη σας;

Μήπως το τελευταίο διάστημα η αγωνιστική σας διάθεση είναι μειωμένη και έχετε τάσεις για εγκατάλειψη στους αγώνες σας;

Μήπως ενώ αυξάνετε τον όγκο και την ένταση της προπόνησής σας, οι επιδόσεις σας στους αγώνες είναι μειωμένες;

 

Αν έχετε ορισμένα απ’ αυτά τα συμπτώματα, ταυτόχρονα, ή και κάποια άλλα που θα αναφερθούν στη συνέχεια, τότε ίσως διανύετε σύνδρομο υπερπροπόνησης.

 

Τι είναι όμως το Σύνδρομο υπερπροπόνησης;

 

Είναι ένα βιολογικό φαινόμενο σύμφωνα με το οποίο γίνεται χρήση περισσότερων  ψυχικών και σωματικών εφεδρειών στην προπόνηση ή τους αγώνες. Έτσι, αντί της επιθυμητής βελτίωσης, ο οργανισμός απορυθμίζεται και η απόδοση πέφτει.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υπερπροπόνηση ως «μια κατάσταση υπερβολικής προπόνησης που οδηγεί σε παρατεταμένη κούραση και χαμηλές αθλητικές επιδόσεις».

Συνώνυμά του θα μπορούσαν να θεωρηθούν η «αθλητική εξάντληση», η «χρόνια κόπωση», η «υπερφόρτωση», «υπερπροσπάθεια»  ή υπερκόπωση».

 

Σκοπός του άρθρου είναι η ανάδειξη της σημαντικότητας του θέματος στον αθλητισμό γενικότερα και η παρουσίαση σύγχρονων και παλιότερων, έγκυρων ερευνητικών δεδομένων. Είναι ζωτικής σημασίας η ευαισθητοποίηση πάνω σ’ ένα τόσο σοβαρό θέμα που συχνά αγνοείται και οδηγεί εκατοντάδες αθλήτριες και αθλητές κάθε χρόνο στην απομάκρυνσή τους από την προπόνηση και την αγωνιστική δράση.

 

Μπορούμε να εντοπίσουμε άμεσα και έγκυρα ότι πάσχουμε από το παραπάνω σύνδρομο;

 

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κάποιο αξιόπιστο και αντικειμενικό τεστ διάγνωσης του Συνδρόμου Υπερπροπόνησης. Η συμπτωματολογία του συνδρόμου είναι ένα πλέγμα ψυχοσωματικών διαταραχών. Πολλές αθλήτριες, νέες ή βετεράνοι, το διανύουν χωρίς να το γνωρίζουν, παρερμηνεύοντας τα συμπτώματα με την απλή κόπωση. Συχνά όταν το συνειδητοποιήσουν, από τυχαίες ενδείξεις ή κατόπιν υπόδειξης κάποιας έμπειρης προπονήτριας ή συναθλήτριας, είναι ήδη πολύ αργά και η πτώση στην απόδοση ραγδαία και μη αναστρέψιμη. Σ’ αυτό οφείλεται πολλές φορές η πρόωρη εγκατάλειψη από την αγωνιστική δραστηριότητα ακόμα και από αθλήτριες που θεωρούνταν μεγάλα ταλέντα. Δυστυχώς, τις περισσότερες φορές η παθούσα δεν αποδέχεται το ενδεχόμενο να πάσχει από σύνδρομο υπερπροπόνησης

Το παράδοξο είναι ότι μπορεί κάποια αθλήτρια να οδηγηθεί σε χρόνια κόπωση εξαιτίας της μονοτονίας στην προπόνηση, όπως για παράδειγμα την επανάληψη ίδιων εντάσεων στην προπόνηση για πολλά έτη. Παρότι τα ερεθίσματα αυτά είναι χαλαρά και συνήθως κάτω από το 80% της μέγιστης καρδιακής συχνότητας, η μονοτονία, το ίδιο περιβάλλον προπόνησης και η χρόνια επανάληψη μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη απόδοση.

 

Ας δούμε μερικές από τις φυσιολογικές και ψυχολογικές εκδηλώσεις του συνδρόμου που μπορεί να εμφανίζει μια αθλήτρια όταν διανύει το σύνδρομο υπερπροπόνησης:

 
 

Όλες οι παραπάνω εκδηλώσεις στη φυσιολογία και την ψυχολογία των αθλητριών συνοδεύονται από μια σειρά σημαντικών βιοχημικών συμπτωμάτων που επηρεάζουν τη απόδοση. Λόγω της πολυπλοκότητας της επιστημονικής ορολογίας των περισσότερων εξ αυτών, θα αναφερθώ μόνο σε ορισμένα όπως:

 
 

Μπορεί να γίνει πρόγνωση ή έγκαιρη διάγνωση του συνδρόμου;

 

Πρόγνωση μπορεί να γίνει σε ικανοποιητικό βαθμό αν η προπονήτρια γνωρίζει άριστα την αθλήτριά της και υπάρχουν ξεκάθαροι δίαυλοι επικοινωνίας. Σύμπτωμα πρόγνωσης μπορεί να είναι όλα τα συμπτώματα που προαναφέρθηκαν με πιο χαρακτηριστικά τα παρακάτω:

 
 

Η άμεση επικοινωνία με την προπονήτρια  μπορεί να προλάβει την εμβάθυνση των συμπτωμάτων και χειροτέρευση της κατάστασής της.

 

Η έγκαιρη διάγνωση στο στάδιο της αρχικής συμπτωματολογίας, μπορεί να βοηθήσει στην πλήρη υποχώρηση του συνδρόμου σε 3 με 4 εβδομάδες. Σε διαφορετική περίπτωση καθυστερημένης διάγνωσης μπορεί η θεραπεία να ξεπεράσει τους 4 μήνες και σε σπάνιες περιπτώσεις ακόμα και το 1 έτος ή περισσότερο.

Δεν είναι λίγες οι αθλήτριες που εγκατέλειψαν την αγωνιστική δράση εξαιτίας του συνδρόμου υπερπροπόνησης και δεν κατάλαβαν ποτέ τι ήταν αυτό που τους οδήγησε σε αυτήν. Συχνά, προσπαθούν να πείσουν τους εαυτούς τους ότι σταμάτησαν με δική τους θέληση, αγνοώντας τα συμπτώματα του συνδρόμου, ενώ κατά βάθος επιθυμούσαν την συνέχιση της αγαπημένης τους δραστηριότητας.

 
 

Πώς μπορούμε να θεραπευτούμε από το σύνδρομο υπερπροπόνησης;

 

Συνοπτικά, ορισμένα μέτρα θεραπείας του συνδρόμου είναι:

 

 

Τι μπορεί να κάνει πιο συγκεκριμένα η προπονήτρια ή η αθλήτρια κατά την προπονητική διαδικασία  για την πρόληψη ή την άμεση βελτίωση των συμπτωμάτων;

 
  1. Να μην παραμελεί τη φάση της αποκατάστασης μετά την αγωνιστική περίοδο.

  2. Να εφαρμόζει εναλλακτικά μέσα προπόνησης όπως πεζοπορία, κολύμβηση, ποδήλατο, ελλειπτικό, yoga, αναρρίχηση, προγράμματα ενδυνάμωσης κ.α.

  3. Να δομεί σωστά τους μεσόκυκλους με εναλλαγές στα προπονητικά φορτία και να μην ανακυκλώνει τις ίδιες προπονήσεις, όγκο προπόνησης  και εντάσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

  4. Να αυξάνει τα νέα φορτία στην προπόνηση σταδιακά και προοδευτικά.

  5. Να αποφεύγει την πολύ συχνή συμμετοχή σε αγώνες. Όσο και να ακούγεται στους δρομικούς κύκλους η ρήση, «θα τρέξω αυτόν τον αγώνα προπονητικά», σπάνια μπορεί να συμβεί αυτό και να τιθασεύσει κάποια το ρυθμό της, όταν π.χ. δει την γειτόνισσα, η οποία δεν έτρεξε την προηγούμενη εβδομάδα σε άλλον αγώνα και τρέχει «αγωνιστικά», να την προσπερνάει!

  6. Να τροποποιεί την συχνότητα των έντονων ερεθισμάτων ανάλογα με την βιολογική ηλικία, την προπονητική ηλικία και το επίπεδο φυσικής κατάστασης της.

  7. Να αυξάνει τα διαλείμματα ξεκούρασης ανάμεσα στα έντονα ερεθίσματα της προπόνησης αλλά και μεταξύ των προπονήσεων.

  8. Να αλλάζει το περιβάλλον και το τερέν προπόνησης μέσα στον μακρόκυκλο για την καλύτερη ψυχολογική και συναισθηματική υποστήριξη της αθλήτριας.

  9. Μετά από διακοπή της προπόνησης εξαιτίας ασθένειας, τραυματισμού και εδικά  υπερπροπόνησης κ.α. να γίνεται πάντα προοδευτική επανένταξη μετά από λεπτομερή ιατρικό έλεγχο και επισταμένη παρακολούθηση από έμπειρη προπονήτρια.

  10. Πρέπει να καλλιεργείται ένα υγιές κλίμα εμπιστοσύνης μεταξύ αθλήτριας και προπονήτριας, ή αν η τελευταία δεν υφίσταται, άριστη γνώση του οργανισμού μας και άμεση λήψη ασυνήθιστων μηνυμάτων απ’ αυτό και επαναπροσδιορισμός των στόχων μας και του προγράμματός μας!

 

Δεν αρκεί να προπονούμαστε, αλλά οφείλουμε να προπονούμαστε σωστά, ειδικά όταν προσδοκούμε μια μακρόπνοη δρομική καριέρα. Κάθε προπόνηση και κάθε προπονητικός κύκλος πρέπει να έχει ένα συγκεκριμένο στόχο. Μεγάλη προσοχή πρέπει να επιδείξουν κυρίως οι αθλήτριες που έχουν περίσσεια χρόνου και θέλουν να κάνουν προπόνηση ολοένα και περισσότερο, συχνότερα ή εντονότερα. Πρέπει όλοι να γνωρίζουμε ότι η βελτίωση έρχεται την ημέρα της ξεκούρασης και χωρίς αυτήν η βελτίωσή μας θα είναι παροδική!

Εδώ θα ήθελα να τονίσω για άλλη μια φορά την σπουδαιότητα του θέματος της υπερπροπόνησης ακόμα και σε ερασιτέχνες αθλητές. Όπως συχνά επαναλαμβάνω η πρόληψη είναι προτιμότερη από τη θεραπεία!

 

    Δημήτρης Τζεφαλής

Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

Απόφοιτος Τ.Ε.Φ.Α.Α.  Α.Π.Θ.

Προπονητής Δρόμων Αντοχής

   www.onestepbeyond.gr 

E-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Σχετικά με το συγγραφέα του άρθρου:

Ο Δημήτρης Τζεφαλής είναι προπονητής στίβου και εν ενεργεία μαραθωνοδρόμος. Είναι ο εμπνευστής και προπονητής της ομάδας δρόμων αντοχής One Step Beyond_Endurance Team. (O.S.B._E.T.) Σκοπός της ομάδας είναι η προαγωγή των δρόμων μεγάλων αποστάσεων και η ενασχόληση περισσότερων ανθρώπων  με το τρέξιμο για καλύτερη υγεία. Γνώμονας των προπονητικών μεθόδων του είναι οι δρομείς να αθλούνται δια βίου διατηρώντας την άριστη υγεία τους, γιατί ο αθλητισμός δεν πρέπει να έχει ηλικιακά όρια!

 

* Όπου αναφέρεται ο όρος αθλήτρια, προπονήτρια κ.λ.π. εννοείται και ο όρος αθλητής, προπονητής κ.λ.π..

Για λόγους πρακτικούς, ισότητας των φύλων και  την οικονομία του άρθρου χρησιμοποιείται ο ένας όρος και στην προκειμένη περίπτωση το θηλυκό γένος.

Βιβλιογραφία:

 

 

 

Σύντομο βιογραφικό αρθρογράφου: Ο Δημήτρης Τζεφαλής ζει και εργάζεται στη Δράμα. Είναι καθηγητής Φυσικής Αγωγής με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ανθρώπινη απόδοση και υγεία. Είναι εμπνευστής και προπονητής της ομάδας δρόμων αντοχής OSB_EnduranceTeam (OneStepBeyond) και προπονητής του Συλλόγου Κλασικού Αθλητισμού Δράμας. Εν ενεργεία δρομέας και «εραστής» των μεγάλων αποστάσεων από τα 3 χλμ με φυσικά εμπόδια έως τον Μαραθώνιο. Συγγραφέας του Best Seller βιβλίου για τους δρόμους αντοχής «Φέρνοντας κοντά τις μεγάλες αποστάσεις» που κυκλοφόρησε το 2018 από τις εκδόσεις Sportbook. (https://sportbook.gr/proion/fernontas-konta-tis-megales-apostase/). 

Αρθογραφεί σε σειρά ηλεκτρονικών περιοδικών μεταξύ των οποίων το Athletics magazine.gr, το Runningnews.gr, την αθηΝΕΑ κ.ά.